از تاب‌آوری مسکن تا تاب‌آوری شهری: واکاوی نقش برنامه‌ریزی در مقابله با ریزگرده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه مراغه

2 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه مراغه

10.22034/mpsh.2026.593428.1093
چکیده
پدیده ریزگردها به عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی مناطق خشک و نیمه‌خشک، شهر فلوجه را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. این پژوهش با هدف بررسی رابطه بین برنامه‌ریزی شهری تاب‌آور، مسکن پایدار، کاهش اثرات ریزگردها، تاب‌آوری مسکن و ارتقاء سلامت شهروندان در شهر فلوجه انجام شد. روش پژوهش توصیفی-پیمایشی با رویکرد همبستگی بوده و جامعه آماری شامل کلیه ساکنان شهر فلوجه (۳۷۷,۰۰۰ نفر) می‌باشد. با استفاده از فرمول کوکران، حجم نمونه ۳۸۴ نفر تعیین و به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه محقق‌ساخته با ۲۳ گویه بود که روایی آن از طریق تکنیک دلفی با ۱۵ خبره و پایایی آن با آلفای کرونباخ ۰٫۸۹ تأیید شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و SmartPLS انجام گردید. یافته‌ها نشان داد که کلیه روابط در مدل پژوهش معنی‌دار هستند. قوی‌ترین رابطه بین تاب‌آوری مسکن و برنامه‌ریزی شهری تاب‌آور با ضریب مسیر ۰٫۵۶۷ مشاهده شد. مسکن پایدار دارای رابطه دوسویه با سلامت شهروندان بود و ۴۳٫۶ درصد از این رابطه از طریق مسیرهای غیرمستقیم صورت می‌گیرد. مدل پژوهش توانست ۶۲٫۴ درصد از واریانس ارتقاء سلامت، ۶۰٫۸ درصد از واریانس تاب‌آوری مسکن و ۵۳٫۷ درصد از واریانس کاهش اثرات ریزگردها را تبیین نماید. مدت سکونت به عنوان متغیر تعدیل‌گر معنی‌دار در برخی روابط شناسایی شد. در نتیجه، در شهر فلوجه، تاب‌آوری در سطح مسکن مقدمه و اساس تاب‌آوری در سطح شهر است و برنامه‌ریزی شهری زمانی موفق ارزیابی می‌شود که منجر به بهبود ملموس در سطح مسکن و سلامت ساکنان گردد.