1
استادیار، گروه معماری، واحدرودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران
2
گروه معماری، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران
10.22034/mpsh.2026.570820.1080
چکیده
معماری مسکونی ایران در طول تاریخ بر پایه مجموعهای از معیارها شکل گرفته که با اصول توسعه پایدار همراستا بودهاند. در این میان، پایداری اجتماعی بهعنوان یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار، نقشی اساسی در سازماندهی فضایی و روابط اجتماعی در خانههای سنتی ایرانی ایفا کرده است. با این حال، در معماری مسکونی معاصر، بسیاری از این مولفه ها کمرنگ یا حذف شده اند. هدف این پژوهش شناسایی مؤلفههای پایداری اجتماعی در طراحی خانههای مسکونی تهران در دوره قاجار نحوه بازتاب آنها در ساختار فضایی و کلبدی این خانههاست. معماری دوره قاجار، بهویژه پس از دوران ناصرالدینشاه، دورهای گذار میان سنت و مدرنیته بهشمار میآید که در آن خانههای مسکونی ترکیبی از الگوهای معماری سنتی ایرانی و تأثیرات معماری غربی را نشان میدهند.روش پژوهش حاضر تحلیلی–تطبیقی و نمونههای مورد مطالعه شامل سه خانه قاجاری دبیرالملک، موتمن الاطبا و مهربان منش واقع در حاصرناصری در منطقه دوازده شهر تهران می باشند. دراین مقاله، پس از استخراج مؤلفههای پایداری اجتماعی از مبانی نظری، هر یک از بناها بهصورت جداگانه تحلیل شده و سپس نتایج آنها بهطور تطبیقی مورد بررسی قرار می گیرند. نتایج پژوهش نشان میدهد که مؤلفههایی چون عدالت اجتماعی، تقویت تعاملات اجتماعی، انعطافپذیری فضایی، حفظ حریم و امنیت اجتماعی، ایجاد حس آرامش و سرزندگی، ارتباط معنادار میان فضاهای خصوصی و جمعی و بهره گیری از مولفه های اقلیمی و کالبدی بستر نقش تعیینکنندهای در پایداری اجتماعی خانههای قاجاری داشتهاند. در پایان، بر اساس یافتهها، راهبردها و پیشنهادهایی برای بهرهگیری از این مؤلفهها در طراحی مسکن معاصر ارائه می شود.
فدایی تمیجانی,هانیه و میرزایی,مریم . (1403). واکاوی مولفه های پایداری اجتماعی در طراحی خانه های قاجاری(مورد پژوهشی: خانه های دبیرالملک، موتمن الاطبا و مهربان منش در حصارناصری تهران). (e240832). مطالعات پایداری و توسعه سکونتگاه های همساز با اقلیم, 3(2), e240832 doi: 10.22034/mpsh.2026.570820.1080
MLA
فدایی تمیجانی,هانیه , و میرزایی,مریم . "واکاوی مولفه های پایداری اجتماعی در طراحی خانه های قاجاری(مورد پژوهشی: خانه های دبیرالملک، موتمن الاطبا و مهربان منش در حصارناصری تهران)" .e240832 , مطالعات پایداری و توسعه سکونتگاه های همساز با اقلیم, 3, 2, 1403, e240832. doi: 10.22034/mpsh.2026.570820.1080
HARVARD
فدایی تمیجانی هانیه, میرزایی مریم. (1403). 'واکاوی مولفه های پایداری اجتماعی در طراحی خانه های قاجاری(مورد پژوهشی: خانه های دبیرالملک، موتمن الاطبا و مهربان منش در حصارناصری تهران)', مطالعات پایداری و توسعه سکونتگاه های همساز با اقلیم, 3(2), e240832. doi: 10.22034/mpsh.2026.570820.1080
CHICAGO
هانیه فدایی تمیجانی و مریم میرزایی, "واکاوی مولفه های پایداری اجتماعی در طراحی خانه های قاجاری(مورد پژوهشی: خانه های دبیرالملک، موتمن الاطبا و مهربان منش در حصارناصری تهران)," مطالعات پایداری و توسعه سکونتگاه های همساز با اقلیم, 3 2 (1403): e240832, doi: 10.22034/mpsh.2026.570820.1080
VANCOUVER
فدایی تمیجانی هانیه, میرزایی مریم. واکاوی مولفه های پایداری اجتماعی در طراحی خانه های قاجاری(مورد پژوهشی: خانه های دبیرالملک، موتمن الاطبا و مهربان منش در حصارناصری تهران). مطالعات پایداری و توسعه سکونتگاه های همساز با اقلیم, 1403; 3(2): e240832. doi: 10.22034/mpsh.2026.570820.1080
